Istorija grba Srema kroz vekove u fokusu predavanja u Srpskom domu

Heraldika je pomoćna istorijska nauka koja proučava grbove nastale na tlu Evrope u 11. veku, u okviru srednjovekovne kulture i hrišćanske civilizacije. O ovoj temi, ali i o bogatom heraldičkom nasleđu, posetioci Srpskog doma imali su priliku da saznaju više na predavanju koje je održao Branko Todorović, predsednik Odbora za heraldiku pri Društvu srpskih rodoslovaca „Poreklo“ iz Beograda.

– Heraldika se u Srbiji javlja dosta rano. Najstariji primeri grbova datiraju iz druge polovine 13. veka, međutim za razliku od zapadnoevropskih u centralnoevropskih zemalja, heraldika u Srbiji nije nikad institucionalizovana, ostala je na niovou jedne mode, njeni velikaši su povremeno koristili tu lepotu heraldike i naručivali sebi grbove. To imamo sačuvano u arheološkim izvorima tog vremena, najviše na srednjovekovnom nakitu, recimo prstenju, mada se pronalaze i kamene ploče i nadgrobni spomenici. Neki od njih se nalaze u našim srednjovekovnim manastirima, a neki na poznatijim ili nedavno otkrivenim nekropolama. To su pravi grbovi koji svedoče da je heraldika, na neki način, bila živa u 13., 14. i 15. veku na teritoriji tadašnje Srbije – priča Todorović.

Grb predstavlja simbolički sadržaj prikazan na štitu, koji svojim elementima određuje njegov identitet.

– Grbovi predstavljaju slikovne simbole pojedinaca koji su se s vremenom razvili u gradske, državne, crkvene ili korporacijske grbove. Ne zna se sasvim sa sigurnošću, ali pretpostavka je da su grbovi nastali iz potrebe da bi se srednjovekovni vitezovi, koji su bili u oklopu, mogli raspoznavati na bojnom polju. Kad su svi bili u oklopu, nije se znalo ko je ko, a pošto su imali različite grbove, onda se po grbu, dakle po simbolu, moglo prepoznati ko se nalazi ispod kog oklopa – pojasnio je predavač.

Sadržaj grba koji je uređen po heraldičkim pravilima predstavlja ispravan grb.

– Neka osnovna heraldička pravila su: pravilo slaganja tinktura, a tinkture predstavljaju emajle i metale. Metalima se zovu žuta i bela boja odnosno zlato i srebro, dok ostale heraldičke tinkture predstavljaju emajli, to su: crvena, crna, plava i zelena boja i to su osnovne tinkture u heraldici, mada su se kroz vreme koristile i neke druge, radilo se o nijansama i kombinacijama tih boja – priča predavač u izjavi za Radio Borovo.

Kako je istakao Todorović, tokom predavanja predstavljen je i projekat „Grbovnik“, pokrenut 2017. godine, koji prati razvoj grba Srema od 16. do 21. veka.

– Grb Srema prvi put javlja se 1701. godine i na osnovu izvora Pavla Ritera Vitezovića, mi znamo da je taj grb on i osmislio. On kaže da mu je kao uzor za taj grb poslužio grb vojvoda Ujlakija ili iločkih vojvoda, što smo mi pokušali da potvrdimo na osnovu poznatih arheoloških izvora za grbove poznatih iločkih vojvoda Nikole i Lovre, koji se nalaze u Samostanu u Iloku. Iako ima više grbova koji se vežu za te dve istorijske ličnosti, ovaj grb se nije uklapao ni u jedan od tih poznatih, međutim bilo je još tih Ujlakija, za koje sa sigurnošću ne znamo da li su u srodstvu sa Nikolom i Lovrom i jedan od njih je biskup Ferenc Ujlaki koji je bio biskup grada Đura u Mađarskoj i na čijem grbu se kasnije nalazio materijal, koji će kasnije služiti Pavlu Riteru Vitezoviću za grb Srema, a to su stablo i ispod stabla jelen u ležećem položaju – zaključuje Todorović.

– Šta je to heraldika, čime se bavi, šta proučava, koji su njeni postulati te određena pravila i obrasci kako se nešto može ili kako treba. Ovo je dobra prilika da saznamo nešto više o tome, a nas raduje nastavak saradnje sa Društvom srpskih rodoslovaca “Poreklo”, koji su prošle godine takođe bili ovde kod nas gosti sa vrlo zanimljivim predavanjem “Genetika i rodoslovlje” tako da je ovo jedan prirodan nastavak naše saradnje kojoj se radujemo i u idućem periodu – istakao je direktor Srpskog doma Nebojša Vidović.

Bogato heraldičko nasleđe predstavljeno je kroz veliki broj ilustracija i slajdova, koji su posetiocima približili razvoj grbova i njihovu simboliku kroz vekove. Predavanje je organizovano s ciljem da široj publici približi značaj heraldike kao dela kulturnog i istorijskog nasleđa.

S.M.